Tüm Dünyadan Yasaklı 10 Film!

21. yüzyılın ilk on beş yıllık dönemini bitirmiş olmamıza rağmen sansür hâlâ sanatın önünde bir engel oluşturmaya devam etmekte. Özellikle Türkiye’nin de içinde bulunduğu bu coğrafyada sansür tartışmaları hiç eksilmedi ve bilhassa büyük sorunlara neden olmaya da devam ediyor. Geçtiğimiz yıl yönetmenlerin İstanbul Film Festivali’nden filmlerini çekmelerine kadar varan Bakur belgeseli olayını hatırlarsanız.

Fakat sansür ne yazık ki özgürlük destanları yazan pek çok ülkelerde de kendini göstermekte; politik veya ahlaki açıdan filmlerin gösterilmesinin “doğruluğunu” tartışan ülkeler sansür ve yasaklama metotlarını kullanmaktan vazgeçmemektedirler. Biz de sizler için dünyanın dört bir yanından filmlerden seçtiğimiz yasaklı filmleri derledik.

Tüm Dünyadan Yasaklı 10 Film!

Triumph des Willens – İradenin Zaferi

1935 yılında bizzat Adolf Hitler tarafından yapılması istenen Triumph des Willens, Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi’nin 1934 tarihinde Nürnberg şehrinde yaptığı gösterişli kongresini belgelemek üzere yapılmış bir propaganda filmidir. Hitler ve onun propaganda bakanı Goebbels ile yakınlığıyla bilinen Leni Riefenstahl filmin yönetmenliğini üstlenmiş; Walter Ruttmann ile birlikte senaryoyu kaleme almıştır. Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Fransa ve Sovyetler Birliği tarafından Almanya ve çevresinde uygulanan, bölgeyi Nazilerden arındırma politikası ile filmin gösterimi bu devletler tarafından yasaklanmıştır.

Querelle

Alman Sineması içerisinde çağdaşlarından tarzı ve politik söylemleri ile ayrı bir yerde tutulan üretken yönetmen Rainer Werner Fassbinder, Fransız yazar Jean Genet’nin 1947’de yayımlanan romanı Querelle de Brest’ten Querelle’i 1982’de uyarlayarak kariyerinin son filmine imza atmıştı. Fakat film, eşcinsel ilişkileri ve cinselliği barındırmasıyla ABD ve Avrupa ülkelerinde rahatsız edici bulunarak birçok ülkede sansürlenmiştir.

La Passion de Jeanne d’Arc (Jeanne d’Arc’ın Tutkusu)

Danimarkalı yönetmen Carl Dreyer’in dünya çapında tanınması 1928 yapımı filmi La Passion de Jeanne d’Arc ile gerçekleşti. 1400’lü yıllarda Fransa’nın bir köyünde sıradan bir kız, olağanüstü bir direnişin öncülüğünü üstlendikten sonra yakalanıp engizisyon mahkemelerinde yargılanır ve yakılmasına karar verilir. La Passion de Jeanne d’Arc da bu yargılanma sürecinin son gününü konu alır. Fransa ve İngiltere’de sansürlenen film bir süre yasaklandı. Bununla da kalmayıp filmin orijinal negatifleri sebebi bilinmeyen bir yangında yok oldu. Yıllar sonra Norveç’te bir akıl hastanesinin dolaplarından birinde bulunan kopyasından yararlanılarak film aslına uygun olarak onarıldı.

Khaneh-ye Dust Kojast? (Arkadaşımın Evi Nerede?)

Yeni İran Sinemasının önemli yönetmenlerinden biri olan Abbas Kiyarüstemi’nin Köker Üçlemesinin ilk filmi 1987 yapımı Khaneh-ye Dust Kojast, sekiz yaşındaki Ahmet’in okuldan dönerken yanlışlıkla arkadaşının defterini aldığını fark etmesi üzerine defteri arkadaşına götürme çabasını konu alır. Ancak ne yazık ki Ahmet, arkadaşının nerede yaşadığını bilmemektedir. Filmlerinde sık sık çocuklar üzerine yoğunlaşan Kiyarüstemi’nin bu filminde de ele aldığı konu ve film üzerinden getirdiği eleştiriler İran tarafından radikal olarak tanımlanılarak ülkesinde gösterilmesi yasaklanmıştır.

The Kiss – Öpücük

Henüz sinemanın emekleme dönemlerinde 1896 yılında William Heise tarafından çekilen The Kiss ile sinema tarihinin ilk sansürü uygulanmıştır. Yaklaşık 30 saniyelik süresiyle The Kiss, sinemanın ilk öpüşme sahnesini barındıran film olma özelliği de taşıyordu. Bir kadın ve bir erkeğin dudaktan öpüşmesine bu denli yakın bir mesafeden tanık olmaktan hoşnut olmayan seyirciler de büyük tepki gösterince filmin gösterimi yasaklanmıştır.

I Vinti (Yenikler)

İtalyan Sinemasının en önemli yönetmenlerinden olan Michelangelo Antonioni‘nin 1952 yapımı ikinci uzun metraj filmi I Vinti; İtalya, Fransa ve İngiltere’nin toplumsal koşullarını sivri bir dille ele alan üç ayrı hikâyeden oluşmaktadır. İtalya’da önce sansürlenen film sonrasında yasaklanmıştır. Bir süre sonra da filmdeki neo-faşist eğilimler yumuşatılarak gösterime girebilmiştir. Fransa’da ise uzun yıllar boyunca yasaklı kalmıştır.

Nóz w Wodzie (Sudaki Bıçak)

Roman Polanski’nin 1962 yapımlı filmi Nóz w Wodzie usta yönetmenin Polonya yapımlı ilk ve tek filmidir. Film, Andrzej ve Krystyna adlı Polonyalı bir çiftin yolda karşılaştıkları genç bir otostopçuyu tekne gezisine davet etmesiyle başlar. Suya açıldıktan sonra Andrzej, Krystyna’yı etkilemek için yakışıklı genci sürekli aşağılar ve üç karakter arasında cinsel gerilimi yüksek bir güç, sınıf ve kıskançlık baş göstermeye başlar. Filmin çekim sürecinde de pek çok sorunla karşılaşan Polanski, gösterime girebilmesi için filmin son iki sahnesini çıkararak sansür yetkililerinin isteği üzerine sonunu da değiştirdi. Film gösterime girdikten sonra da basında film hakkında karalama kampanyası başlatıldı ve daha birçok sıkıntıyla beraber film gösterimden kaldırıldı.

Bronenosets Potemkin (Potemkin Zırhlısı)

Sergei Eisenstein’ın başyapıtı olarak görülen 1925 yapımı Bronenosets Potemkin, sinema tarihinin de en iyi filmlerinden biri olarak anılmaktadır. Filmin konusu Potemkin Zırhlısı Ayaklanması olarak bilinen olaydan esinlenmiştir. Hem bir devrim filmi hem de sinemada devrim yaratan film olarak görülen Bronenosets Potemkin, Hitler’in propaganda bakanı Goebbels’ten büyük övgüler toplamış hatta Alman film yapımcılarına da böyle bir film yapmaları talimatını vermiştir. Ancak tabii ki Goebbels filmin gösterimini Almanya’da yasaklamıştır. Fransa’da ise ilk gösteriminden sonra yasaklanmış ve 1952’ye dek yasaklı kalmıştır.

A Clockwork Orange (Otomatik Portakal)

Stanley Kubrick’in 1971 yılında Anthony Burgess’in aynı adlı romanından beyazperdeye uyarladığı A Clockwork Orange, sinema tarihinde bir yönetmenin kendi filmini yasakladığı ilk ve tek film olarak geçmiştir. Fütürist bir dünyada ahlaki değerlerin itibarsızlaştırıldığı ve şiddetin kol gezdiği br toplumu konu alır. İngiltere’de gösterime girmesinin ardından sakıncalı bulununca sansür kurulu tarafından filmin bazı sahnelerinin kesilmesi istenmiştir. Kubrick ise bunu redderek filmin İngiltere’de gösterilmesini engelledi ve ölümüne kadar da film İngiltere’de gösterilemedi.

Skřivánci Na Niti (Öksedeki Tarlakuşları)

Çekoslovakya’nın sosyalizmindeki çarpıklıklarına bir eleştiri niteliği olan Skřivánci Na Niti, yönetmen Jiri Menzel’in diğer tüm filmleriyle beraber yasaklanmış filmidir. Çekoslovakya’nın Sovyet birlikleri tarafından işgal edilmesinin hemen ardından film yasaklanıp ortadan kaldırılmıştır. Tam olarak 21 sene yasaklı kaldıktan sonra ancak gösterime girebilmiştir.

Bonus: Hâkkari’de Bir Mevsim

Türkiye’de ilk sansür uygulaması 1919 yılında Mürebbiye adlı film ile gerçekleşmiştir. Malul Gaziler Cemiyeti’nin ilk konulu uzun metraj filmi olan Mürebbiye, Ahmet Fehim yönetmenliğinde çekilmiştir. Toplumun ahlaki yapısına uymayan konusu ise filmin yasaklanma sebebiydi. Türkiye Sineması ilerleyen yıllarda Yılmaz Güney, Metin Erksan, Şerif Gören ve Zeki Ökten gibi yönetmenlerle çok fazla sansüre maruz kalan ve yasaklanan filmle karşılaşacaktı.

Bunlardan biri de Ferit Edgü’nün 1977 yılında yayımlanan O adlı romanından Erden Kıral’ın 1982’de sinemaya uyarladığı Hakkâri’de Bir Mevsim adlı filmdir. Sürgün olarak Hakkâri’ye giden bir öğretmenin orada güçlükler içinde geçirdiği bir kış mevsimini konu alan film, Berlin Film Festivali’nden dört ayrı ödülle dönmüş; ancak ülkesinde gösterilmesine izin verilmemiştir. “Devlet otoritesini zaafa düşmüş gösteren görüntü ve diyaloglara yer verdiği, konunun devlet ve ulus bütünlüğünü bozucu biçimde işlendiği” gerekçe gösterilerek yasaklanan filmin yurt dışı gösterimlerine filmin Türk-Alman ortak yapımı olması sebebiyle dokunulamamıştır.

*Bu liste Artun Yeres’in 2006 yılında yayımlanan Sakıncalı 100 Film adlı kitabından yararlanılarak hazırlanmıştır.